Η Δρ Μαρία Κανακίδου στον Ηχώ για τη χημική σύσταση, τους κινδύνους για την υγεία, τις επιπτώσεις σε έδαφος και θάλασσα και τον κίνδυνο τοπικής ερημοποίησης
Η αφρικανική σκόνη που επηρεάζει συχνά την Κρήτη δεν είναι ένα «αθώο» φυσικό φαινόμενο, αλλά ένα σύνθετο μίγμα σωματιδίων που μεταφέρει μέταλλα, θρεπτικά στοιχεία, αλλά και ρύπους, εξηγεί η Δρ Μαρία Κανακίδου, καθηγήτρια του Τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου Κρήτης, μιλώντας στην πρωινή εκπομπή του Ηχώ.
Όπως επισημαίνει, η σκόνη προέρχεται κυρίως από τη Σαχάρα – συχνά από τη Λιβύη – και μεταφέρεται με νότιους και νοτιοδυτικούς ανέμους, σαρώνοντας την Κρήτη από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Η χημική της σύσταση διαφοροποιείται ανάλογα με την περιοχή προέλευσης και τη διαδρομή της. Στην πορεία της μπορεί να αναμειχθεί με ατμοσφαιρικούς ρύπους, καύσεις, χωματερές ή άλλες πηγές ρύπανσης, δημιουργώντας ένα «κοκτέιλ» σωματιδίων και οργανικών ενώσεων που ενδέχεται να είναι επιβαρυντικό για την υγεία.
Η καθηγήτρια εξηγεί ότι η σκόνη περιέχει σίδηρο, φώσφορο και άλλα στοιχεία, τα οποία μπορούν να λειτουργήσουν ως θρεπτικά για το έδαφος και τη θάλασσα. Ιδιαίτερα στη Μεσόγειο, όπου υπάρχει έλλειψη φωσφόρου, η απόθεσή της μπορεί να ενισχύσει το θαλάσσιο φυτοπλαγκτόν και κατ’ επέκταση την τροφική αλυσίδα. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια έντονων επεισοδίων, η αυξημένη συγκέντρωση αιωρούμενων σωματιδίων μειώνει την ηλιακή ακτινοβολία και επηρεάζει προσωρινά τη φωτοσύνθεση.
Αναφορικά με τις επιπτώσεις στην υγεία, η Δρ Κανακίδου σημειώνει ότι σε υψηλές συγκεντρώσεις – όπως σε επεισόδια που φτάνουν ή ξεπερνούν τα 100 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο – άτομα με αναπνευστικά προβλήματα ή αλλεργίες θα πρέπει να περιορίζουν τις μετακινήσεις τους. Σε ακραίες περιπτώσεις, όπως τιμές 400–500 μικρογραμμαρίων σε ωριαία βάση, η προστατευτική μάσκα μπορεί να βοηθήσει, καθώς συγκρατεί τα μεγαλύτερα σωματίδια.
Σημαντικό ρόλο παίζει και το τοπικό υπόβαθρο ρύπανσης. Περίπου το 20% των αιωρούμενων σωματιδίων στην ατμόσφαιρα της περιοχής οφείλεται στη φυσική ερημική σκόνη, ενώ το υπόλοιπο συνδέεται με ανθρώπινες δραστηριότητες. Η ίδια προειδοποιεί ότι η ερημοποίηση δεν είναι μόνο φαινόμενο της Αφρικής. Αν δεν ληφθούν μέτρα για την προστασία του εδάφους και τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, η Κρήτη κινδυνεύει να αντιμετωπίσει και «δική της» σκόνη στο μέλλον.
Τέλος, υπογραμμίζει ότι τα επίπεδα σκόνης παρακολουθούνται μέσω σταθμών μέτρησης, όπως την Φινοκαλιά, και δημοσιοποιούνται στην πλατφόρμα airquality.gov.gr. Αν και τα φαινόμενα σκόνης δεν είναι καινούργια, απαιτείται μακροχρόνια επιστημονική καταγραφή για να διαπιστωθεί αν παρουσιάζουν αυξητική τάση λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Η αφρικανική σκόνη είναι ένα φυσικό φαινόμενο με θετικές και αρνητικές πτυχές. Όμως η τοπική περιβαλλοντική διαχείριση και η αποφυγή ερημοποίησης παραμένουν στο χέρι μας.
