Από το Μεταξοχώρι στα Πατριαρχεία: το αφιέρωμα στον Μελέτιο Μεταξάκη στον ΗΧΩ FM

Ένα ξεχωριστό ταξίδι μνήμης και ιστορίας πραγματοποίησε ο ΗΧΩ FM μέσα από την εκπομπή «Διάλογοι στον 21ο αιώνα» με τον Μανώλη Κουφάκη, έχοντας καλεσμένο τον Γιώργο Φανουράκη, πρώην πρόεδρο του Πολιτιστικού Συλλόγου Μεταξοχωρίου. Στο επίκεντρο της εκπομπής βρέθηκαν δύο άρρηκτα δεμένα κεφάλαια: το Μεταξοχώρι –το μικρότερο, σήμερα σχεδόν ακατοίκητο χωριό του Δήμου Ιεράπετρας– και το σπουδαιότερο τέκνο του, ο Πατριάρχης Μελέτιος Μεταξάκης, μια μορφή που σφράγισε την ιστορία της Ορθοδοξίας τον 20ό αιώνα.

Ακούστε παρακάτω την εκπομπή  αφιέρωμα στον Πατριάρχη Μελέτιο Μεταξάκη 

Ένα χωριό με μνήμες, φύση και… δύο κατοίκους

Ο Γιώργος Φανουράκης περιέγραψε με συγκίνηση τον «Παρσά» –όπως ήταν το παλιό όνομα του χωριού– εξηγώντας πως η μετονομασία σε Μεταξοχώρι συνδέθηκε άμεσα με τη γενέτειρα του Μελέτιου Μεταξάκη. Θύμισε τις εποχές ακμής, όταν το χωριό έφτανε –όπως είπε– περίπου τους 500 κατοίκους, με γεμάτο δημοτικό σχολείο και ζωντανή κοινωνική ζωή, πριν αρχίσει σταδιακά η φυγή προς τα αστικά κέντρα, κυρίως από τα μέσα της δεκαετίας του ’60.

Παρά τη σημερινή εικόνα ερήμωσης, ο καλεσμένος στάθηκε στις ομορφιές του τόπου: το απίθανο δάσος, τις διαδρομές προς την Αγία Μαρίνα σε αλπικό τοπίο, τη διαδρομή Χριστός–Σελάκανο «μέσα στο πευκοδάσος», αλλά και σημεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όπως το σπήλαιο «Κλεισίδι» με ανθρώπινα οστά και ιστορίες που για χρόνια παρέμεναν θρύλοι, μέχρι να επιχειρηθεί οργανωμένη εξερεύνηση με τη βοήθεια ειδικών.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στα πρακτικά ζητήματα του χωριού, με βασικότερο την κακή κατάσταση του δρόμου από Καλό Χωριό προς Μεταξοχώρι. Όπως ειπώθηκε, υπάρχει μελέτη και παλαιότερες δεσμεύσεις για βελτιώσεις, ωστόσο πολλά σημεία παραμένουν προβληματικά λόγω καθιζήσεων και φθορών, δυσκολεύοντας την πρόσβαση, ακόμα και για ανθρώπους που επιστρέφουν περιστασιακά στα σπίτια και τις περιουσίες τους.

Μελέτιος Μεταξάκης: μια προσωπικότητα που «δεν έχουμε μετρήσει»

Το δεύτερο, μεγάλο μέρος της εκπομπής ήταν αφιερωμένο στον Μελέτιο Μεταξάκη –τον Εμμανουήλ Μεταξάκη– που γεννήθηκε στον «Παρσά» στις 21 Σεπτεμβρίου 1871 και πέθανε στο Κάιρο στις 28 Ιουλίου 1935. Ο Γιώργος Φανουράκης μίλησε με γνώση λεπτομερειών για την πορεία του, παρουσιάζοντας έναν ιεράρχη με τεράστιο εκκλησιαστικό, θεσμικό και κοινωνικό έργο.

Ο Μελέτιος υπήρξε Μητροπολίτης, Αρχιεπίσκοπος Αθηνών, Οικουμενικός Πατριάρχης και Πατριάρχης Αλεξανδρείας. Μεταξύ άλλων, στην εκπομπή αναδείχθηκαν:

1. η σχέση του με τον Ελευθέριο Βενιζέλο, αλλά και η ανεξάρτητη στάση του, που –όπως ειπώθηκε– δεν τον έκανε «άνθρωπο εντολών»
2. η κοινωνική του δράση ως Αρχιεπίσκοπος Αθηνών, με πρωτοβουλίες όπως γηροκομείο και ορφανοτροφείο
3. το κομβικό του έργο στην Αμερική, όπου συνδέθηκε με την οργάνωση της Αρχιεπισκοπής Βορείου και Νοτίου Αμερικής
4. η παρέμβασή του στο Άγιον Όρος, σε μια κρίσιμη περίοδο, με την οποία –όπως υποστηρίχθηκε– διαμορφώθηκε το μοντέλο διοίκησης που ισχύει μέχρι σήμερα
5. το ιεραποστολικό και οργανωτικό έργο του στην Αλεξάνδρεια, που έδωσε νέα ώθηση στην Ορθόδοξη παρουσία σε ολόκληρη την Αφρική

Ο καλεσμένος τόνισε ότι όπου κι αν πέρασε, άφησε «σφραγίδα» και έργο, σε μια ταραγμένη εποχή έντονων πολιτικών και εκκλησιαστικών συγκρούσεων.

Η κληρονομιά του Μελέτιου στο Μεταξοχώρι: αρχεία, κειμήλια, «το σπίτι του Πατριάρχη»

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της συζήτησης ήταν η προσπάθεια του συλλόγου να διασώσει και να αναδείξει την κληρονομιά του Μελέτιου Μεταξάκη. Ο Γιώργος Φανουράκης αποκάλυψε ότι, σε παλαιότερη επαφή με τον Οικουμενικό Πατριάρχη, εντοπίστηκαν προσωπικά αντικείμενα του Μελέτιου σε υπόγειο του Πατριαρχείου, με αποτέλεσμα να σταλεί στο Μεταξοχώρι κειμήλιο (άμφιο/μανδύας) που συντηρήθηκε με τη βοήθεια ανθρώπων που εργάστηκαν αφιλοκερδώς.

Ιδιαίτερη μνεία έγινε και στο αρχειακό υλικό της οικογένειας, που –όπως ειπώθηκε– παραχωρήθηκε στην Εθνική Βιβλιοθήκη, ώστε να μη χαθεί, καθώς και στη βιβλιογραφία για τον Μελέτιο: από μελέτες και ημερίδες μέχρι μεγάλα έργα που φωτίζουν το εκκλησιαστικό και ιστορικό του αποτύπωμα.

Παράλληλα, αναφέρθηκε η εκκρεμότητα ολοκλήρωσης έργων που σχετίζονται με το «σπίτι του Πατριάρχη» στο Μεταξοχώρι, με τον σύλλογο να ζητά επίσπευση των διαδικασιών και την τοπική Εκκλησία να δείχνει –όπως τονίστηκε– ξεκάθαρο ενδιαφέρον για να ολοκληρωθεί ο χώρος, ως σημείο μνήμης και αναφοράς.

«Το αντίβαρο της Ανατολικής Κρήτης στον Βενιζέλο»

Ο επίλογος της εκπομπής είχε έναν συμβολικό τόνο: ο Μελέτιος Μεταξάκης δεν παρουσιάστηκε μόνο ως εκκλησιαστικός ηγέτης διεθνούς ακτινοβολίας, αλλά και ως ιστορική προσωπικότητα που, κατά την άποψη που κατατέθηκε, αποτελεί «το αντίβαρο της Ανατολικής Κρήτης» απέναντι στη μεγάλη πολιτική μορφή του Ελευθερίου Βενιζέλου.

 Tο Μεταξοχώρι  και ο Μελέτιος Μεταξάκης χρειάζονται περισσότερη ανάδειξη: το πρώτο ως τόπος ιδιαίτερης φυσικής και πολιτισμικής ταυτότητας, το δεύτερο ως μορφή που η Κρήτη –και η Ιεράπετρα ειδικότερα– δεν έχει ακόμη τιμήσει στο μέγεθος που της αναλογεί.