Γράφει ο καθηγητής των Πανεπιστημίων Κρήτης και Exeter, Δρ. Παναγιώτης Φ. Σαρρής
Τώρα, καθώς κλείνει ακόμη ένας κύκλος εξετάσεων και η ένταση των ημερών καταλαγιάζει, νιώθω την ανάγκη να μοιραστώ μερικές σκέψεις για αυτή τη βάσανο που ονομάζουμε Πανελλήνιες.
Οι πανελλήνιες εξετάσεις, όπως λειτουργούν σήμερα, αποτελούν ένα κλειστό σύστημα γνώσης: ένα προκαθορισμένο σώμα ύλης, συγκεκριμένοι τύποι ασκήσεων, ένας τρόπος αξιολόγησης που μοιάζει περισσότερο με τεχνική δοκιμασία διαχείρισης χρόνου, παρά με πραγματική εκπαιδευτική διαδικασία.
Η επιστήμη, η πανεπιστημιακή έρευνα, αλλά και η πραγματική εργασία, δεν λειτουργούν έτσι. Δεν υπάρχουν «σωστές» απαντήσεις μέσα σε ένα κουτί. Υπάρχει διερεύνηση, αμφιβολία, δημιουργικότητα, συνεργασία, μα πάνω απ’ όλα υπάρχει παραγωγή γνώσης που προκύπτει από επαναλαμβανόμενες αποτυχίες πριν τις μεγάλες επιστημονικές επιτυχίες.
Η χαοτική απόσταση ανάμεσα στο σχολικό εξεταστικό σύστημα και τον πραγματικό κόσμο είναι πλέον αδύνατο να αγνοηθεί.
Για ένα παιδί 18 ετών, η πίεση αυτής της διαδικασίας είναι συχνά δυσανάλογη.
Στο πανεπιστήμιο ο τρόπος δουλειάς αλλάζει εντελώς: οι φοιτητές καλούνται να ψάξουν, να συνθέσουν, να αμφισβητήσουν. Και μετά το πανεπιστήμιο, η πραγματικότητα της εργασίας απαιτεί ακόμη μεγαλύτερη ευελιξία και κρίση.
Γιατί λοιπόν να εκπαιδεύουμε τους νέους μας να λειτουργούν «με το πιστόλι στον κρόταφο», πάνω σε ένα σύνολο πεπερασμένων και πολλές φορές απαρχαιωμένων γνώσεων που δεν θα χρησιμοποιήσουν ποτέ ξανά με αυτόν τον τρόπο; Η αντίφαση είναι εμφανής και χρόνια τώρα ζητά λύση.
Υπάρχουν όμως εναλλακτικές προτάσεις που θα μπορούσαν να μεταμορφώσουν το σύστημα;
Υπάρχουν και θα μπορούσαν να είναι: Η συνεχής αξιολόγηση μέσα στο λύκειο, με εργασίες, projects και συνδυαστικές δοκιμασίες που αναδεικνύουν τις ουσιαστικές δεξιότητες των μαθητών και μοιάζουν περισσότερο με τον τρόπο που εργάζεται ο σύγχρονος άνθρωπος. Η ύπαρξη πολλαπλών τρόπων εισαγωγής στα πανεπιστήμια: φάκελος υποψηφίου, συνεντεύξεις, θεματικές εργασίες, ακόμη και προπαρασκευαστικά έτη για όσους το επιθυμούν, στρατηγικές που έχουν εφαρμοστεί με επιτυχία σε άλλες χώρες.
Προσεγγίσεις που στοχεύουν στην ουσιαστική ανάδειξη των διαφορετικών προφίλ και δεξιοτήτων των μαθητών, και όχι στην προώθηση της παπαγαλίας και της διαχείρισης αγχωτικών και ψυχοφθόρων καταστάσεων. Ακόμη και η ελεύθερη πρόσβαση σε ορισμένα τμήματα, με την ουσιαστική αξιολόγηση να μεταφέρεται στο πρώτο έτος σπουδών.
Καμία λύση δεν είναι μαγική, όμως όλες δείχνουν ότι υπάρχει περιθώριο για ένα σύστημα πιο ανθρώπινο, πιο δίκαιο και πιο κοντά στην πραγματικότητα της επιστήμης, της έρευνας και της καινοτομίας.
Μέχρι να αλλάξει κάτι, όμως, δεν μπορούμε παρά να αναγνωρίσουμε την προσπάθεια των παιδιών. Όσοι πέρασαν αυτή τη δοκιμασία είναι πραγματικά ήρωες! όχι για τα μόρια, αλλά για την αντοχή, την πειθαρχία και την ψυχραιμία που χρειάστηκε να δείξουν.
Λοιπόν, παιδιά, όποια κι αν είναι τα αποτελέσματα των εξετάσεων, μην ξεχνάτε ότι η ζωή είναι εκεί έξω, μπροστά σας, περιμένοντας να ανοίξει πολλούς και διαφορετικούς δρόμους. Ο καθένας και η καθεμία από εσάς θα βρει τελικά τον δικό του.
Οι πανελλήνιες είναι απλώς ένας σταθμός, όχι ο προορισμός. Το μέλλον δεν καθορίζεται από μια εξέταση, αλλά από τη θέληση, την περιέργεια και την επιμονή που θα δείξει ο καθένας στη συνέχεια.
Καλό καλοκαίρι!
Δρ. Παναγιώτης Φ. Σαρρής
Καθηγητής Τμήματος Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Επικεφαλής ομάδας «Μικροβιολογίας και Βιοτεχνολογίας», ΙΜΒΒ – ΙΤΕ
Επίτιμος Καθηγητής, Σχολή Επιστημών Ζωής, Πανεπιστήμιο Exeter, UK
