Σφοδρή κριτική για την απουσία θεσμικού σχεδιασμού – Αναφορές σε Σητεία, Οροπέδιο Λασιθίου και Θεσσαλία με συγκεκριμένες προτάσεις για εθνικό σύστημα πρόληψης πλημμυρών
Παρέμβαση Κ. Σπυριδάκη στην Υποεπιτροπή Υδάτων: «Η ανθεκτικότητα δεν είναι η διαχειριστική ικανότητα μετά την καταστροφή, είναι η θεσμική ικανότητα πριν από αυτήν»
Με σαφή θεσμικό λόγο, τεκμηριωμένη κριτική και συγκεκριμένες προτάσεις παρενέβη η Βουλευτής Λασιθίου του ΠΑΣΟΚ, Κατερίνα Σπυριδάκη, στην Υποεπιτροπή Υδάτων της Βουλής, στη συνεδρίαση με θέμα: «Πρόληψη και αντιμετώπιση πλημμυρικών φαινομένων: Οικοδομώντας την ανθεκτικότητα».
Από την αρχή της τοποθέτησής της έθεσε το ζήτημα στην ουσία του: «Η ανθεκτικότητα δεν είναι η διαχειριστική ικανότητα μετά την καταστροφή, είναι η θεσμική ικανότητα πριν από αυτήν».
Υπενθύμισε ότι πίσω από τους δείκτες και τις χρηματοδοτήσεις υπάρχουν ανθρώπινες ζωές, αναφερόμενη στην πρόσφατη απώλεια ζωής στην Άνω Γλυφάδα με τις πλημμύρες του Ιανουαρίου, τονίζοντας ότι «Δεν μιλάμε, λοιπόν, για έναν αφηρημένο κίνδυνο. Μιλάμε για μία ανθρώπινη απώλεια στη μητροπολιτική περιοχή της χώρας και αυτός μας υποχρεώνει να μιλήσουμε με ακρίβεια και ευθύνη».
Η Βουλευτής ανέδειξε το βασικό πρόβλημα της κυβερνητικής προσέγγισης: «Στην πράξη, όμως, η χώρα μας εξακολουθεί να λειτουργεί με έμφαση στην αποκατάσταση και αυτό με καθυστέρηση. Δαπανούμε πολλαπλάσια για αποζημιώσεις και αποκαταστάσεις, ενώ η πρόληψη παραμένει κατακερματισμένη, αποσπασματική και συχνά ανύπαρκτη ή ανεπαρκής και αυτό δεν είναι δημοσιονομικό πρόβλημα, είναι πρόβλημα θεσμικής συγκρότησης».
Στο σκέλος της Αττικής, ανέδειξε τις ιστορικές ευθύνες χωρικής απορρύθμισης, επισημαίνοντας ότι κάτω από την Αθήνα κυλούν περίπου 700 ιστορικά ρέματα, εκ των οποίων λιγότερα από 50 είναι σήμερα ορατά, ενώ εκατοντάδες χιλιόμετρα έχουν μπαζωθεί ή τεχνητοποιηθεί.
Ωστόσο, ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στη Σητεία και το Οροπέδιο Λασιθίου, μεταφέροντας την εμπειρία της Ανατολικής Κρήτης στο εθνικό επίπεδο.
Όπως τόνισε: «Στις 15 Οκτωβρίου του 2022 η πόλη βίωσε μια μεγάλη καταστροφική πλημμύρα, με εκτεταμένες ζημιές σε οικίες, επιχειρήσεις και δημόσιες υποδομές. Τα αίτια, όμως, ήταν γνωστά. Ανεπαρκής διευθέτηση ρεμάτων, ευαλωτότητα κρίσιμων σημείων της πόλης, απουσία ολοκληρωμένης αντιπλημμυρικής θωράκισης σε επίπεδο λεκάνης απορροής».
Και έθεσε το κρίσιμο ερώτημα: «Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο τι αποκαταστάθηκε, αλλά τι έγινε και τι έχει σχεδιαστεί ώστε να μη συμβεί ξανά».
Για το Οροπέδιο Λασιθίου υπογράμμισε: «Το είδαμε, για παράδειγμα, εμείς στη δική μου Περιφέρεια και στο Οροπέδιο Λασιθίου, όπου κυριολεκτικά η οικονομία και η παραγωγή πνίγηκαν μέσα στην άνοιξη και το κράτος ήταν απών. Δεν είδαμε πάλι τίποτα από αυτά που μας είπατε».
Η παρέμβασή της ανέδειξε το δομικό πρόβλημα του κατακερματισμού αρμοδιοτήτων μεταξύ Υπουργείων, Περιφερειών και Δήμων, επισημαίνοντας: «Κατακερματισμός αρμοδιοτήτων… όλοι εμπλέκονται. Κανείς δεν έχει την πλήρη θεσμική ευθύνη σ’ αυτό τον κύκλο του κινδύνου».
Κρίσιμο σημείο της τοποθέτησης αποτέλεσε η προσέγγιση ανά λεκάνη απορροής: «Μελετάμε δρόμο – δρόμο και όχι λεκάνη – λεκάνη. Όσο δεν υιοθετούμε την υποχρεωτική αυτή προσέγγιση ανά λεκάνη απορροής, θα μεταφέρουμε τον κίνδυνο από την μία περιοχή σε μια άλλη».
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο θεσμικό έλλειμμα χαρτογράφησης κινδύνων, υπενθυμίζοντας την παραπομπή της Ελλάδας στο Δικαστήριο της Ε.Ε. για μη συμμόρφωση με την Οδηγία 2007/60. «Δεν διαθέτουμε θεσμοθετημένο, ενιαίο, multi - hazard σύστημα χαρτογράφησης… Δεν υπάρχει εθνική βάση δεδομένων κινδύνου».
Αναφερόμενη στην καταιγίδα Daniel και στις καταστροφικές συνέπειες στη Θεσσαλία, η Κατερίνα Σπυριδάκη δεν περιορίστηκε μόνο στο οικονομικό κόστος, αλλά ανέδειξε και τη στρατηγική ευθύνη της κυβέρνησης. Όπως επισήμανε: «Η καταιγίδα Daniel η Θεσσαλία πλημμύρισε περίπου 1.150 τετραγωνικά χιλιόμετρα, το 70% αυτής της έκτασης ήταν γεωργική γη. Επηρεάστηκε περίπου το 25% της εγχώριας αγροτικής παραγωγής με άμεσες και έμμεσες απώλειες που ξεπέρασαν τα 2 δισ. ευρώ. Το κόστος της μη πρόληψης είναι πολλαπλάσιο του κόστους των εργαλείων πρόληψης. Το τραγικό, λοιπόν, της υπόθεσης ότι λίγο πριν ξεσπάσει η καταιγίδα η κυβέρνηση είχε αφαιρέσει όλα τα αντιπλημμυρικά έργα από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το πιο εξοργιστικό είναι ότι λιγότερο από το 1% του κόστους του Daniel θα μπορούσαμε να έχουμε εθνικό σύστημα πρόληψης».
Η κριτική της ήταν σαφής: δεν υπάρχει έλλειψη πόρων, αλλά έλλειψη θεσμικής οργάνωσης και στρατηγικής ιεράρχησης.
- Στο σκέλος των προτάσεων, παρουσίασε συγκεκριμένο πλαίσιο μεταρρυθμίσεων:
- Υποχρεωτική ενσωμάτωση χαρτών κινδύνου στα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια.
- Δημιουργία Εθνικού Υδρολογικού Μητρώου και πλήρη ψηφιοποίηση ρεμάτων.
- Θεσμοθέτηση μόνιμου Science-Policy Interface.
- Επικαιροποίηση τεχνικών κανονισμών σε παραδοχές εκατονταετίας.
- Ενιαίο master plan αντιπλημμυρικής προστασίας για κρίσιμες περιοχές.
Κλείνοντας, υπογράμμισε με σαφήνεια: «Η ανθεκτικότητα δεν μπορεί να είναι προνόμιο επενδυτικών περιοχών, είναι δικαίωμα των πολιτών. (…) Αν δεν αλλάξουμε, λοιπόν, το κράτος αποζημίωσης σε ένα κράτος πρόληψης φοβάμαι ότι θα συνεχίζουμε να μετράμε ζημιές και θα συζητάμε ξανά και ξανά μετά από το επόμενο φαινόμενο».
Η παρέμβαση της Κατερίνας Σπυριδάκη κατέδειξε ότι η Σητεία, το Οροπέδιο Λασιθίου, η Θεσσαλία και η Αττική δεν αποτέλεσαν απλώς παραδείγματα τοπικών καταστροφών, αλλά σύμβολα ενός μοντέλου που παραμένει αντιδραστικό και όχι προληπτικό. Το μήνυμα ήταν σαφές: χωρίς ενιαίο σχεδιασμό, υποχρεωτική ενσωμάτωση επιστημονικών δεδομένων και θεσμική λογοδοσία, η «ανθεκτικότητα» θα παραμένει σύνθημα και όχι πολιτική πράξη.
